Σκληροί δίσκοι, ιστορική αναδρομή, προβλήματα και αντιμετώπιση

Μια σύντομη ιστορία των σκληρών δίσκων

Το 1956 η IBM παρουσίασε τον πρώτο εμπορικό σκληρό δίσκο, τον IBM 350. Είχε 50 μεταλλικούς δίσκους με διάμετρο 24 ιντσών και χωρούσε περίπου 5 εκατομμύρια χαρακτήρες, δηλαδή λιγότερο από 4 MB. Ήταν μεγάλος σαν ντουλάπα και πανάκριβος.

Το 1980 η Seagate έβγαλε τον ST-506, τον πρώτο δίσκο των 5,25 ιντσών για προσωπικούς υπολογιστές, με χωρητικότητα 5 MB. Από τότε οι δίσκοι μίκραιναν και χωρούσαν όλο και περισσότερα.

Στις δεκαετίες του 1990 και του 2000 οι δίσκοι των 3,5 ιντσών έγιναν το πρότυπο στους επιτραπέζιους και οι δίσκοι των 2,5 ιντσών στα laptop. Περάσαμε από τα megabyte στα gigabyte και, το 2007, στον πρώτο δίσκο του 1 terabyte.

Στη συνέχεια ήρθαν οι δίσκοι SSD. Αντί για περιστρεφόμενες πλάκες χρησιμοποιούν μνήμη flash, χωρίς κινούμενα μέρη, και είναι πολύ πιο γρήγοροι. Σήμερα οι περισσότεροι καινούργιοι υπολογιστές έρχονται με SSD, ενώ οι μηχανικοί δίσκοι (HDD) έμειναν για φθηνό μεγάλο χώρο, για αντίγραφα ασφαλείας και για NAS. Οι μεγαλύτεροι από αυτούς ξεπερνούν πια τα 30 TB.

Τι μπορεί να πάει στραβά

Ένας μηχανικός δίσκος γυρίζει τις πλάκες του με χιλιάδες στροφές το λεπτό, ενώ οι κεφαλές διαβάζουν και γράφουν μαγνητικά, χωρίς να αγγίζουν την επιφάνεια. Η απόσταση ανάμεσά τους είναι μικροσκοπική. Γι' αυτό ένα χτύπημα ή η απλή φθορά των μηχανικών μερών αρκούν για να δημιουργηθούν προβλήματα.

Κατεστραμμένοι τομείς (bad sectors)

Ο δίσκος χωρίζεται σε μικρά κομμάτια που λέγονται τομείς. Όταν ένας τομέας δεν διαβάζεται πια σωστά, τον λέμε bad sector. Λίγοι τομείς που εμφανίζονται μία φορά και μένουν σταθεροί δεν σημαίνουν πάντα το τέλος. Αν όμως ο αριθμός τους μεγαλώνει, ο δίσκος πηγαίνει προς τη βλάβη και δεν αξίζει να προσπαθείς να τον κρατήσεις στη ζωή.

Θερμότητα και χτυπήματα

Ένας δίσκος που δουλεύει ώρες ατελείωτες σε υψηλή θερμοκρασία ζει λιγότερο από όσο υπολόγισε ο κατασκευαστής. Το ίδιο ισχύει για τις πτώσεις και τους κραδασμούς, ειδικά στα laptop.

Ηλικία

Ένας μηχανικός δίσκος κρατά συνήθως 3 έως 5 χρόνια, ανάλογα με τη χρήση και την ποιότητα κατασκευής. Κάποιοι αντέχουν πολύ περισσότερο, άλλοι χαλάνε νωρίτερα. Ένας προβληματικός δίσκος είναι σαν ωρολογιακή βόμβα: μπορεί να χάσεις όλα σου τα αρχεία οποιαδήποτε στιγμή.

Σημάδια ότι κάτι δεν πάει καλά

• Ο υπολογιστής κολλάει ή κάνει ξαφνικές επανεκκινήσεις χωρίς εξήγηση.
• Ακούς κλικ, τρίξιμο ή άλλους παράξενους θορύβους από τον δίσκο.
• Αρχεία και φάκελοι δεν ανοίγουν ή η αντιγραφή κολλάει στη μέση.
• Εμφανίζονται μπλε οθόνες ή μηνύματα για σφάλματα δίσκου.

Πώς ελέγχεις την υγεία του δίσκου σου

Οι δίσκοι έχουν ενσωματωμένο σύστημα αυτοελέγχου, το SMART, που καταγράφει τις βλάβες που έχει δει ο ίδιος ο δίσκος. Ένα δωρεάν πρόγραμμα το διαβάζει και σου το δείχνει με απλά λόγια.

1. Πάρε πρώτα αντίγραφο των σημαντικών αρχείων σου σε άλλον δίσκο ή στο cloud.
2. Κατέβασε το CrystalDiskInfo ↗ από την επίσημη σελίδα του.
3. Άνοιξέ το και δες το πλαίσιο «Κατάσταση υγείας». Θέλεις να γράφει «Καλή».
4. Κοίτα τρεις γραμμές στον πίνακα: Reallocated Sectors Count, Current Pending Sector Count και Uncorrectable Sector Count. Στο καινούργιο δίσκο έχουν τιμή 0.
5. Αν οι τιμές είναι πάνω από 0 και μεγαλώνουν με τον καιρό, φρόντισε να αντικαταστήσεις τον δίσκο.

Bad sectors: υπάρχει επιδιόρθωση;

Υπάρχουν προγράμματα που «διορθώνουν» τους κατεστραμμένους τομείς, αλλά τα καλά επαγγελματικά είναι ακριβά. Για τον απλό χρήστη συνήθως συμφέρει περισσότερο να αγοράσει καινούργιο δίσκο. Επίσης, σχεδόν κανένα δωρεάν πρόγραμμα δεν τους επιδιορθώνει με αξιοπιστία.

Στην πραγματικότητα ο τομέας δεν γίνεται ξανά καλός. Ο δίσκος ή το σύστημα απλώς τον σημειώνουν στον πίνακα και δεν τον χρησιμοποιούν ξανά. Αυτό είναι μια προσωρινή λύση για να προλάβεις να σώσεις τα αρχεία σου και να τα περάσεις σε καινούργιο δίσκο.

Για να δεις αν ο δίσκος έχει τέτοιους τομείς, κάνεις «έλεγχο επιφάνειας». Το πρόγραμμα διαβάζει όλο το δίσκο και χρωματίζει κάθε κομμάτι: πράσινο όταν διαβάζεται κανονικά, κίτρινο όταν αργεί και κόκκινο όταν είναι κατεστραμμένο.

Πώς τον προστατεύεις

Δεν μπορείς να κάνεις έναν δίσκο αιώνιο, μπορείς όμως να τον κουράσεις λιγότερο και να είσαι έτοιμος για την ώρα που θα χαλάσει.

• Τακτικά αντίγραφα ασφαλείας. Ο κανόνας 3-2-1 είναι απλός: τρία αντίγραφα, σε δύο διαφορετικά μέσα, με το ένα εκτός σπιτιού ή στο cloud.
• Έλεγχος υγείας μία φορά το μήνα με ένα πρόγραμμα όπως το CrystalDiskInfo.
• Καλός αερισμός. Ο ιδανικός δίσκος δουλεύει κάτω από 45 °C. Αν ξεπερνά συχνά τους 50 έως 55 °C, καθάρισε τη σκόνη και δες τους ανεμιστήρες της θήκης.
• Ήπιος χειρισμός. Μην μετακινείς το laptop ή τον εξωτερικό δίσκο όσο δουλεύει και απόφυγε τα χτυπήματα.
• Έγκαιρη αντικατάσταση. Αν ο δίσκος σου είναι πάνω από 4 έως 5 ετών ή δείχνει πρώτα σημάδια, άλλαξέ τον πριν σε αφήσει στα κεφάλια.

HDD ή SSD: τι να διαλέξεις σήμερα

Για το λειτουργικό σύστημα και τα προγράμματα, ο SSD είναι η καλύτερη επιλογή. Για μεγάλες συλλογές αρχείων και για αντίγραφα ασφαλείας, ο μηχανικός δίσκος συμφέρει ακόμα στην τιμή.

Δωρεάν προγράμματα ελέγχου

Αυτά είναι τα προγράμματα που προτείνω για να δεις αν ο δίσκος σου έχει προβλήματα. Κατέβαζέ τα πάντα από την επίσημη σελίδα τους.

• Disk Scanner ↗: ελέγχει διεξοδικά το δίσκο, δεν θέλει εγκατάσταση και τρέχει σε όλα τα Windows.
• HDDScan ↗: διαβάζει το SMART και κάνει έλεγχο επιφάνειας.
• Macrorit Disk Scanner ↗: έλεγχος επιφάνειας με χάρτη χρωμάτων.
• HardDiskValidator ↗: ψάχνει για κατεστραμμένους τομείς.

Η εμπειρία μου

Δοκίμασα τα παραπάνω σε έναν επιτραπέζιο υπολογιστή με Windows 11 και δίσκο 1 TB, καθώς και σε έναν παλιό εξωτερικό δίσκο USB που είχα στο συρτάρι.

Ο έλεγχος SMART με το CrystalDiskInfo πήρε λιγότερο από ένα λεπτό και μου έδειξε αμέσως ποιος δίσκος είχε πρόβλημα. Ο έλεγχος επιφάνειας, αντίθετα, κράτησε πάνω από δύο ώρες στον μεγάλο δίσκο, οπότε τον άφησα να δουλεύει το βράδυ.

Το μεγαλύτερο μάθημα ήταν ότι ο παλιός δίσκος USB έδειχνε «Προσοχή» πολύ πριν αρχίσει να κολλάει. Αν τον είχα ελέγξει νωρίτερα, δεν θα χρειαζόταν να περάσω τα αρχεία μου βιαστικά.

Συχνές ερωτήσεις